MZ boek- en tekstprojecten

Tag: Een perfecte dag voor literatuur

  • Een perfecte dag voor literatuur: Een goed onderwerp in een niet zo goed gelukte roman. De gestolen kinderen van Gerardo Soto y Koelemeijer

    gestolen kinderenIn 1977, twee jaar na de dood van Franco en de afschaffing van de dictatuur, werd in Spanje een zogeheten amnestiewet aangenomen waardoor het onmogelijk werd om misdaden tegen de mensheid tijdens de Franco-dictatuur van 1939 tot 1975 te vervolgen. Deze wet is tot op de dag van vandaag geldig en verklaart ten dele waarom er in Spanje nog steeds op grote schaal wordt gezwegen over misstanden en gruweldaden die hebben plaatsgevonden tijdens het Franco-regime.
    Sinds het begin van deze eeuw komen er verhalen naar buiten over een van die misstanden, of liever gezegd misdaden die op grote schaal heeft plaats gevonden. Het gaat om de ‘niños robados’ of de gestolen kinderen. Het is het verhaal van kinderen die geboren werden in linkse gezinnen en die daar weggehaald werden om opgevoed te worden bij rechtse ouders. Een verderfelijke psychiater die ‘wetenschappelijk had bewezen dat er een marxistisch gen bestond’, speelde Franco hierbij in de kaart en gaf extra rechtvaardiging aan deze hele operatie. Al snel speelden niet alleen ideologische motieven een rol, maar ontstonden er goed georganiseerde netwerken van o.a. nonnen, verpleegsters en artsen die een zeer lucratieve kinderhandel opzetten. Deze netwerken hebben tot begin van de jaren negentig van de vorige eeuw naar schatting tussen de 30.000 en 300.000 Spaanse baby’s verkocht aan ouderparen in Spanje, maar ook daarbuiten naar Duitsland, Amerika, Engeland en ook Nederland.

    Mondjesmaat komen er de afgelopen tien jaar berichten naar buiten over de omvang en de gruwelijkheid van deze kinderdiefstallen. Veelal werd aan de ouders verteld dat hun kindje dood was geboren of kort na de geboorte was gestorven. Ze kregen een andere dode baby te zien als bewijs en konden deze vaak niet eens begraven. Doortastende ouders of familieleden die doorvroegen of later op onderzoek uitgingen ontdekten dat er niets klopte van ziekenhuisadministraties en de verhalen die zij te horen hadden gekregen. Zo kwam beetje bij beetje deze grote misstand boven water. Maar nog steeds is er vrij weinig over bekend en worden onderzoeken naar de netwerken die er achter zaten tegengewerkt door de wetgeving. Zo blijft het ook voor heel veel ouders en geadopteerde kinderen moeilijk om achter de waarheid over hun geschiedenis te komen.

    Toen Gerardo Soto y Koelemeijer tijdens het onderzoek voor zijn trilogie over Spanje en het leven van zijn vader stuitte op artikelen over deze kinderroof was hij er meteen door gegrepen en besloot er een boek over te schrijven. Misschien wel omdat er relatief weinig over dit onderwerp te vinden is en misschien ook wel omdat hij door haast gedreven werd, heeft hij gekozen voor een boek in romanvorm. Zo had hij denkelijk genoeg vrijheid om open eindjes, vragen en onduidelijkheden met de mantel der fictie te bedekken. Het boek vertelt aan de ene kant het verhaal van de gestolen kinderen met informatie over de ideologische en latere economische motieven met op de achtergrond de verscheurdheid van het Spanje van toen en mindere mate nog steeds in het Spanje van nu. Het Franco-regime heeft diepe sporen getrokken. Dit is interessant om te lezen en het verhaal van de gestolen kinderen verdient aandacht. Daarnaast wordt in dit boek de crisis beschreven die de hoofdpersoon doormaakt als hij er achter komt dat hij niet de biologische zoon is van zijn ouders en vervolgens dat hij hoogstwaarschijnlijk een van de gestolen kinderen is, een fenomeen waar over hij tot dan toe niets wist. Deze crisis kost hem bijna zijn werk, zijn gezin en zijn gezondheid. Zijn passiviteit, besluiteloosheid en ontkenning zijn soms tenenkrommend, maar ook wel weer voorstelbaar bij iemand die leeft op zekerheid en tradities en nu opeens op los zand staat voor wat betreft zijn hele jeugd en opvoeding.
    Echter deze twee onderwerpen/thema’s in dit boek zijn niet altijd even goed vervlochten en daardoor komt het boek bij vlagen gekunsteld en houterig over en blijf je als lezer toch enigszins onbevredigd achter. Een goed onderwerp in een niet zo goed gelukte roman.

    De gestolen kinderen. Gerardo Soto y Koelemeijer. Nieuw Amsterdam, 2013. 256 pp.

    Deze blog schreef ik voor de voor de leesclub voor bloggers met een literaire smaak Een perfecte dag voor literatuur. Lees hier wat anderen over dit boek schreven.

    , , ,
    , , , ,

  • Een perfecte dag voor literatuur: Een niet verzonden brief aan Patrick Ness, auteur van Zeven minuten na middernacht

    ZevenMinutenNaMiddernacht_lowres30 november 2013

    Beste Patrick Ness,

    Alleen je naam al heeft voor mij een bijzondere betekenis: je voornaam is dezelfde als die van mijn vader die onlangs is overleden en je achternaam doet me meteen denken aan het magische monster van Loch Ness. Zo past je naam voor mij persoonlijk prachtig bij de inhoud van dit boek Zeven minuten na middernacht. Een verhaal dat over doodgaan, verlies, loslaten, vasthouden, onmacht, dapper zijn en dóór leven gaat en waarin een monster een belangrijke rol speelt. Een monster dat met een been (of wortel) in de oude tijd staat en met het andere in het nu. De verbinding tussen het verleden met magische medicijnkracht, een verhalentraditie, natuur en ongrijpbaarheid en de moderne tijd met hele andere medicijnen, geld en een grote wereld, maar een wereld waarin de kracht van een goed verhaal nog steeds heel groot is en een wereld waarin angst, verlies en leven nog net zo groot zijn als in welke tijd dan ook.
    Wat bijzonder dat jij dit verhaal zo kunt vertellen. Je bent net zo oud als ik en dit doet me vermoeden dat je in de tweeënveertig afgelopen jaren vast ook wel het een en ander hebt meegemaakt. Wat en hoe heftig, dat doet er niet zo veel toe, want als je op dit punt in je leven bent heb je hoe dan ook levenservaring. Dat spreekt uit je verhaal en het is knap dat je dat zo kunt verwoorden. Met hele rake beelden en omschrijvingen precies datgene zeggend soms zonder dat je het letterlijk schrijft. Een compliment ook voor de Nederlandse vertaalster, Manon Smits.
    Je hebt een verhaal geschreven dat denk ik bij veel mensen iets losmaakt en ze bij zal blijven. In het vorige boek, een essay, dat ik voor Een perfecte dag voor literatuur besprak, schreef Oek de Jong dat de mooiste liefdesverklaring aan een boek (een roman) is als je het boek mist als je het uit hebt. Tijdens het lezen ben je betoverd geraakt door de taal van de schrijver, door zijn verhaal…door bepaalde scènes. Dan is het uit en voorbij en mis je het boek dat dagenlang bij je is geweest ook in de uren waarin je het niet las. Jouw verhaal heb ik snel en in een ruk uitgelezen – het was dan ook niet zo heel dik (216 pp. waarvan ruim 40 pp. aan illustraties en gezet met veel wit om de tekst) – maar daarna is het verhaal nog dagenlang bij me geweest en opende het gedachten naar andere verhalen en herinneringen. Ik ben blij dat ik het heb gelezen ook al werd ik er ook verdrietig van.
    Dit boek heeft me nieuwsgierig gemaakt naar je andere boeken en ik denk dat ze mijn opgroeiende kinderen nu of over enige tijd wel eens zouden kunnen aanspreken.
    Jammer dat ik er niet bij kon zijn toen je Nederlandse uitgever De Geus ons in de gelegenheid stelde je te ontmoeten in Antwerpen eerder deze maand. Ik had je in ieder geval willen vragen hoe het zit met de illustraties in het boek. Ze zijn prachtig en hebben zeker een toegevoegde waarde hoewel ik denk dat het verhaal niet aan kracht zou inboeten als ze er niet bij zouden zitten. Maar voor de doelgroep waarvoor jij dit boek in eerste instantie toch hebt geschreven – jongeren/jeugd – kinderen van de beeldcultuur zouden ze best eens belangrijk kunnen zijn om dit boek te laten beklijven. Was het jouw idee, dat van de uitgever of van Siobhan Dowd om Jim Kay dit boek te laten illustreren? Voor de booktrailer was het in ieder geval geniaal. Het lijkt er op dat dit boek niet onopgemerkt zal blijven gezien de prijzen die er al aan zijn toegekend.

    Dank je wel dat je dit boek hebt geschreven zoals je het hebt geschreven met je eigen woorden, stijl en gevoel. En ik ben benieuwd wat we in de toekomst nog van je zullen horen, maar vooral lezen!

    Ik groet je,
    Mick

    Dit is een bijdrage voor de leesclub voor bloggers met een literaire smaak Een perfecte dag voor literatuur.
    Lees ook wat andere leden van deze leesclub over dit boek schreven.

    , ,
    , , , ,

  • Een perfecte dag voor literatuur: Wat alleen Oek de Jong kan zeggen – Wat opmerkingen over Wat alleen de roman kan zeggen

    odjMet dit essay, onderdeel van een door AtlasǀContact uitgegeven serie essays van vooraanstaande Nederlandse en Vlaamse auteurs met als doel “een plaatsbepaling van de roman in de hectiek van de culturele transformatie die momenteel gaande is”, vertelt Oek de Jong over de ontwikkeling van de roman, de sterke punten van de roman, de unieke eigenschappen van de roman, de moeilijkheden van de roman. Allemaal bekeken en beschreven vanuit zijn eigen achtergrond, ervaring, passie en kennis.
    Als je veel literatuur leest, als het naast je passie ook je vak is, je achtergrond, je werk, is niets zo heerlijk om er ook over te lezen. Recensies spitsen zich meestal toe op een of hooguit een paar boeken tegelijk. Maar lezen wat een ander zegt over literatuur, een stroming, een genre, is verhelderend, (soms) herkenbaar en interessant. Het houdt je bij de les. Zo las De Jong bijvoorbeeld wat Milan Kundera en Jonathan Franzen hierover schreven en kunnen wij nu ook lezen wat De Jong er van vindt.
    Het is niet altijd vernieuwend en dat is wat Oek de Jong zegt voor mij ook zeker niet, maar het is goed om eens in de zoveel tijd de mening en ervaringen van iemand anders te lezen over een onderwerp dat je zo na aan het hart ligt.
    Het lijstje met klassiekers uit de wereldliteratuur en met de meer recente Nederlandse titels, dat De Jong oplepelt, is er eentje dat wel vaker voorbij komt, maar dat maakt niets uit. Het is goed om weer eens te lezen waarom hij vindt dat de werken van o.a. Stendhal, Proust, Tolstoj, Joyce, Reve en Couperus zo bijzonder zijn. Zeker omdat hij ze in hun tijd en binnen de ontwikkeling van de roman plaatst.
    Hij is er redelijk in geslaagd om een samenhangend verhaal te schrijven met veel mooie voorbeelden, citaten en persoonlijke noten. Verder noemt De Jong nog enige ‘sellingpoints’ van de roman zoals stijl, zintuiglijkheid en de verbeelding van het intieme. Op die punten liggen nog genoeg mogelijkheden voor de roman.
    En ja, de tijden zijn veranderd, de roman heeft veel concurrentie gekregen en is daardoor niet meer zo duidelijk zichtbaar tussen alle andere vormen en uitingen. Maar betekent dit echt dat de roman, de literatuur dood is? Dat we alleen nog kunnen teren op de grote werken uit het verleden, maar er niets vernieuwends meer aan toe kunnen voegen? Net als De Jong denk ik dat dit niet het geval is. Misschien is er een periode van relatieve stilstand, verdieping en reflectie aangebroken. Laten we de klassiekers uit het verleden niet vergeten, laten we de romans uit het heden niet onderschatten en laten we blijven schrijven, lezen (meer…)

    , , ,
    , , , ,

  • Een perfecte dag voor literatuur: De kracht van het weglaten – Boekrecensie Niets en niemand van Ivo Bonthuis

    ??????????????????????????????????????????Nog nauwelijks gehoord hebbende en in ieder geval nog geen beeld hebbende van Ivo Bonthuis en zijn twee tot nu toe verschenen romans, koos ik zijn tweede boek Niets en niemand als te lezen boek voor de nieuwe, deels online, deels real life boekenclub Een perfecte dag voor literatuur… Bij deze Not Just Any Blog Club lezen we gelijktijdig hetzelfde boek en bloggen er daarna over in welke vorm we maar willen.

    Op de website van de uitgever wordt het boek omschreven als “een indrukwekkende roman over de zin en onzin van kunst, traditie en loyaliteit.” Vanwege deze omschrijving, door de titel en misschien ook wel omdat ik van dikke boeken houd, deed deze omschrijving mij me een dik boek voorstellen en ik kon een gevoel van teleurstelling dan ook niet onderdrukken toen dit boek van ‘slechts’ 190 pagina’s dun op de mat viel.
    Ivo Bonthuis brengt met dit boek het geloof in ‘dunne’ boeken weer terug. Wat een kracht en informatie, wat een stijl van rake woorden. Geen woord teveel in dit boek en door de juiste keuze van woorden die er wel staan en de kracht van het weglaten wordt er een veelzeggend verhaal in verteld.
    Een moeder en een zoon, beiden afhankelijk van de derde persoon in hun gezin, de echtgenoot en vader, bevinden zich los en onwetend van elkaar in Parijs op een keerpunt in hun leven. Steven is gevlucht vanuit Nieuwegein naar Parijs, de stad waar hij zich als staatloze, ‘wortelloze’, doelloze jongeman nog het meeste thuis voelt en Laura is van daaruit op weg naar Utrecht, naar huis, waar haar man na zijn werkdag als hotdogverkoper wacht op haar om het kerstdiner te koken en de boom te versieren. Dezelfde man die decennialang een groot, gevierd kunstenaar was – gestimuleerd en gesteund door zijn vrouw en aanbeden door zijn zoon – maar die nu heeft gekozen voor een burgerlijk bestaan. Niet als experiment of zoveelste kunstproject, maar omdat hij klaar is met kunstenaar zijn. Als duidelijk wordt dat het vliegtuig waarin Laura had moeten zitten, kort na vertrek is neergestort en dat Laura als omgekomen wordt beschouwd, wordt de strijd van moeder en zoon beschreven. Kies ik er voor om deze kans te grijpen en niet naar huis, man en zoon terug te keren en een nieuw leven te beginnen? Kies ik er voor niet te reageren op dit bericht en deze mogelijkheid te grijpen om los van mijn moeder en vader eindelijk mijn eigen weg te gaan? Met zorgvuldig gekozen flashbacks en scenes die vaak vanuit beider perspectief worden beschreven, wordt steeds duidelijker hoe en waarom deze twee mensen op dit punt in hun leven zijn beland.
    Een boek van een generatiegenoot waarin de tijdsgeest soms haarscherp wordt verwoord, zoals in het stuk waarin Steven als zijn internet alterego NinjaX van wildvreemden meelevende reacties ontvangt op het overlijdensbericht van zijn moeder: “NinjaX, Steven, wie je ook bent, als je dit leest: geen woorden” en “Ik ken je niet maar ik heet ook Laura en ik vind het heel erg wat er is gebeurd.”
    Maar ook de visies op kunst, de verkoop van gebakken lucht, de maakbare mens en zelfs de suggestie van terrorisme zijn herkenbare aspecten van deze tijd. Sommige personages krijgen slechts een paar zinnen in dit boek, maar vertegenwoordigen daarmee wel een boodschap of lijntje naar een herkenbaar aspect uit de huidige samenleving.
    Dit boek is daarom een goed voorbeeld van hedendaagse literatuur waaruit de kunst van het schrijven spreekt. Niet alleen het verhaal is belangrijk, de stijl, de vorm en snelheid zorgen samen voor een zeer leesbaar geheel.
    Het weglaten, het puur willen houden, het terug willen brengen naar de kern, dit zijn niet alleen ideeën die opkomen bij de lezer over de schrijfstijl in dit boek, maar het is ook een belangrijk thema in dit boek. Als het streven daarnaar echter doorslaat, zoals bij de personen in dit boek, dan houd je wel heel weinig over: niets en niemand.

    Ivo Bonthuis. Niets en niemand. Uitgeverij Nieuw Amsterdam. 190 pp. mei 2013 verschenen.

    , , ,
    , , , , ,

  • Een perfecte dag voor literatuur

    njab_wit_zwart1Al lange tijd stond het deelnemen aan een boekenclub op mijn verlanglijstje. Maar nog steeds had ik niet genoeg moeite genomen me te verdiepen in het hoe en wat. Toen bood Not Just Any Book mij de perfecte gelegenheid: Een perfecte dag voor literatuur. Een leesclub voor bloggers met literaire smaak. We lezen gelijktijdig hetzelfde boek en bloggen hierover op een vaste datum in welke vorm we maar willen. En om niet alleen maar online bezig te zijn zullen we elkaar ook eens in de zoveel tijd ergens in den lande ontmoeten om over de boeken, literatuur of wat dan ook te praten. Indien mogelijk worden ook auteurs van de boeken die we lezen uitgenodigd voor deze bijeenkomsten.
    30 september worden de eerste blogs geplaatst. Deze eerste keer over het boek Niets en niemand van Ivo Bonthuis. Lees in mijn volgende post later vandaag mijn recensie over dit boek. En lees hier ook alle andere blogs over dit boek.
    Andere blogs door mij voor Een perfecte dag voor literatuur zullen verschijnen op 15 november, 30 november en 15 december.

    , ,
    , ,